Giảm trừ gia cảnh là gì? Cách áp dụng khi tính thuế TNCN 2026

Giảm trừ gia cảnh là khoản được trừ khỏi thu nhập trước khi tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN): 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người phụ thuộc. Thu nhập sau bảo hiểm thấp hơn tổng mức giảm trừ thì không phải nộp thuế từ tiền lương.

Bài này giải thích ai được tính là người phụ thuộc, cần chuẩn bị giấy tờ gì và giảm trừ làm số thuế của bạn thay đổi ra sao, kèm ví dụ cụ thể.

Giảm trừ gia cảnh là gì?

Đây là phần thu nhập Nhà nước cho phép bạn giữ lại để lo cho bản thân và gia đình, nên không tính thuế. Có hai loại:

• Giảm trừ cho bản thân: ai có thu nhập từ tiền lương, tiền công và là cá nhân cư trú đều được trừ, không cần đăng ký.

• Giảm trừ cho người phụ thuộc: chỉ được trừ khi bạn đã đăng ký người phụ thuộc với cơ quan thuế, thường qua công ty nơi bạn làm việc.

Giảm trừ gia cảnh trừ vào thu nhập, không trừ vào tiền thuế. Vì vậy số thuế bạn tiết kiệm được phụ thuộc vào thuế suất của bậc bạn đang chịu. Phần này được giải thích bằng ví dụ ở bên dưới.

Mức giảm trừ bản thân và người phụ thuộc là bao nhiêu?

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026:

Tính theo năm, mức giảm trừ cho bản thân là 186 triệu đồng và cho mỗi người phụ thuộc là 74,4 triệu đồng. Con số theo năm dùng khi quyết toán thuế.

Cùng lúc với mức giảm trừ mới, biểu thuế từ tiền lương rút từ 7 bậc xuống 5 bậc (5%, 10%, 20%, 30%, 35%). Bảng chi tiết từng bậc có trên trang Tính thuế TNCN của Ezlun.

Ai được tính là người phụ thuộc?

Người phụ thuộc là người bạn đang trực tiếp nuôi dưỡng và không có đủ thu nhập để tự lo. Các nhóm thường gặp:

• Con dưới 18 tuổi, gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ hoặc chồng.

• Con từ 18 tuổi trở lên nếu bị khuyết tật không có khả năng lao động, hoặc đang đi học (phổ thông, học nghề, trung cấp, cao đẳng, đại học) và không có thu nhập hay thu nhập bình quân không quá mức tối đa do cơ quan thuế hướng dẫn.

• Vợ hoặc chồng không có khả năng lao động (suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên), đồng thời không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân không quá mức tối đa do cơ quan thuế hướng dẫn.

• Cha mẹ (cả cha mẹ vợ hoặc chồng) đã hết tuổi lao động, hoặc trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động, và không có thu nhập hay thu nhập bình quân không quá mức tối đa do cơ quan thuế hướng dẫn.

Mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn mới; hãy kiểm tra văn bản mới nhất của cơ quan thuế hoặc hỏi kế toán công ty trước khi đăng ký.

• Người thân khác như anh chị em, ông bà, cô, dì, chú, bác, cậu, cháu ruột không nơi nương tựa, đang sống cùng bạn và bạn có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo luật.

Hai nguyên tắc quan trọng:

1. Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho một người nộp thuế trong cùng kỳ.

2. Bạn chỉ được trừ từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng (ví dụ tháng con sinh ra), và phải có giấy tờ chứng minh.

Đăng ký người phụ thuộc cần giấy tờ gì?

Cách phổ biến nhất là đăng ký qua công ty đang trả lương cho bạn. Các bước thường như sau:

1. Hỏi phòng nhân sự hoặc kế toán mẫu đăng ký người phụ thuộc công ty đang dùng.

2. Điền thông tin người phụ thuộc: họ tên, ngày sinh, mã số định danh (số căn cước), quan hệ với bạn, thời điểm bắt đầu tính giảm trừ.

3. Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy khai sinh với con, giấy đăng ký kết hôn với vợ hoặc chồng, giấy tờ chứng minh quan hệ với cha mẹ.

4. Bổ sung giấy tờ riêng khi cần: giấy xác nhận khuyết tật, giấy xác nhận đang đi học, hoặc giấy tờ chứng minh không có thu nhập.

5. Nộp cho công ty để công ty gửi cơ quan thuế và bắt đầu trừ trong các tháng tính lương.

Mẫu tờ khai và danh sách giấy tờ có thể thay đổi theo hướng dẫn mới. Trước khi nộp, hãy đối chiếu với hướng dẫn mới nhất của cơ quan thuế hoặc hỏi kế toán công ty.

Giảm trừ ảnh hưởng thuế phải nộp thế nào?

Lấy ví dụ một người làm ở Vùng I, thu nhập Gross 30.000.000 đồng/tháng, đóng bảo hiểm bắt buộc trên toàn bộ lương. Bảo hiểm phải đóng là 3.150.000 đồng (BHXH 8%, BHYT 1,5%, BHTN 1%), thu nhập trước thuế còn 26.850.000 đồng.

Đọc bảng này:

• 0 người phụ thuộc: 10 triệu đồng đầu chịu 5% (500.000 đồng), 1,35 triệu đồng còn lại chịu 10% (135.000 đồng).

• 1 người phụ thuộc: thu nhập tính thuế chỉ còn trong bậc 1, thuế là 5% của 5,15 triệu đồng.

• 2 người phụ thuộc: tổng giảm trừ đã lớn hơn thu nhập trước thuế, nên không phải nộp thuế từ tiền lương.

So với luật cũ, cùng người này với 0 người phụ thuộc phải nộp 1.627.500 đồng mỗi tháng (giảm trừ 11 triệu đồng, biểu 7 bậc). Mức mới giúp tiết kiệm 992.500 đồng mỗi tháng.

Muốn xem thuế ảnh hưởng tới lương thực nhận ra sao, bài công thức tính lương Net từ Gross đi qua đủ các bước từ Gross tới Net.

Ước tính nhanh bằng Tính thuế TNCN của Ezlun

Công cụ chạy ngay trên trình duyệt, miễn phí, không cần đăng ký và không tốn năng lượng.

1. Mở Tính thuế TNCN của Ezlun.

2. Chọn loại thu nhập: "Từ tiền lương", "Thu nhập vãng lai" hoặc "Không cư trú".

3. Nhập thu nhập hằng tháng (Gross).

4. Chọn "Trừ bảo hiểm bắt buộc" nếu bạn đang đóng bảo hiểm, rồi chọn vùng lương.

5. Nhập số người phụ thuộc đã đăng ký.

6. Nếu có, nhập "Giảm trừ khác" như quỹ hưu trí tự nguyện hay đóng góp từ thiện.

Nhập số người phụ thuộc đã đăng ký để công cụ tính đúng mức giảm trừ.

Kết quả hiện số thuế phải nộp mỗi tháng, thuế suất thực tế, bảng thuế theo từng bậc và phần so sánh với luật cũ để bạn thấy mình tiết kiệm được bao nhiêu.

Kết quả trên điện thoại hiện số thuế và phần so sánh luật cũ, luật mới.

Giới hạn của công cụ

• Tính theo tháng, không thay quyết toán năm. Nếu thu nhập thay đổi trong năm, hoặc bạn có nhiều nơi trả lương, số thuế cả năm có thể khác tổng số đã khấu trừ hằng tháng.

• Không kiểm tra người phụ thuộc có hợp lệ hay không. Công cụ tin số bạn nhập; điều kiện thật do cơ quan thuế xét.

• Chưa tính các khoản thu nhập được miễn thuế như một số phụ cấp hay tiền làm thêm giờ. Bạn cần tự trừ các khoản này khỏi thu nhập trước khi nhập.

• Căn cứ: Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026; Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC hướng dẫn luật này, hiệu lực từ 1/7/2026. Thông tin cập nhật tới tháng 10/2026. Số liệu mang tính tham khảo, vui lòng kiểm tra với nguồn chính thức. Bài viết và công cụ không thay được tư vấn thuế hay tư vấn pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Hai người cùng nuôi một người phụ thuộc được không?

Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế trong cùng kỳ. Ví dụ hai vợ chồng có một con, chỉ một trong hai người đăng ký con là người phụ thuộc. Thường nên để người có thu nhập cao hơn đăng ký, vì người đó chịu thuế suất cao hơn nên tiết kiệm được nhiều hơn.

Con trên 18 tuổi có được tính người phụ thuộc không?

Có thể, nếu con bị khuyết tật không có khả năng lao động, hoặc đang đi học và không có thu nhập hay thu nhập bình quân không quá mức tối đa do cơ quan thuế hướng dẫn. Khi đăng ký cần thêm giấy tờ chứng minh, ví dụ giấy xác nhận của trường.

Giảm trừ có áp dụng cho thu nhập vãng lai không?

Khi được trả thu nhập vãng lai từ 5 triệu đồng mỗi lần trở lên, bên trả sẽ khấu trừ 10% ngay, chưa tính giảm trừ gia cảnh; dưới 5 triệu đồng thì chỉ khấu trừ khi bạn yêu cầu. Giảm trừ chỉ được tính khi bạn quyết toán thuế cuối năm; nếu tổng thu nhập cả năm thấp, bạn có thể được hoàn lại phần đã bị khấu trừ.

Khi nào nên đăng ký người phụ thuộc?

Nên đăng ký ngay khi phát sinh, ví dụ khi con sinh ra hoặc khi bắt đầu nuôi cha mẹ. Đăng ký sớm giúp công ty trừ ngay trong các tháng tính lương, thay vì bạn phải chờ tới khi quyết toán mới được tính lại.

Công cụ có thay được quyết toán thuế không?

Không. Công cụ giúp bạn ước tính và hiểu số thuế hằng tháng. Quyết toán thuế phải làm theo hướng dẫn của cơ quan thuế, qua công ty hoặc tự quyết toán, với số liệu thu nhập thật của cả năm.

Tổng kết

Giảm trừ gia cảnh gồm 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người phụ thuộc, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026. Giảm trừ trừ vào thu nhập, không trừ vào tiền thuế, và người phụ thuộc chỉ được tính khi đã đăng ký.

Nếu bạn sắp nghỉ việc và muốn biết cần chốt thuế, bảo hiểm thế nào, xem checklist khi nghỉ việc và bài điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Khi so sánh hai lời mời làm việc, bài so sánh offer lương Gross và Net giúp bạn tính cả phần thuế vào. Bài lương Net và Gross khác nhau thế nào giải thích hai khái niệm này từ đầu.

Bạn có thể nhập thu nhập và số người phụ thuộc của mình ở Tính thuế TNCN của Ezlun, miễn phí và không cần đăng ký.