Sinh viên mới ra trường cần chuẩn bị gì: từ CV đến bảng lương đầu tiên

Sinh viên mới ra trường cần chuẩn bị gì? Bốn việc theo thứ tự: một CV làm nổi bật học tập, dự án và hoạt động thay cho kinh nghiệm; luyện trả lời phỏng vấn; hiểu offer đầu tiên, nhất là lương Gross và Net; và nắm cơ bản về thuế, bảo hiểm khi bắt đầu đi làm.

Bài này đi qua từng giai đoạn, kèm công cụ miễn phí của Ezlun và bài hướng dẫn chi tiết cho mỗi bước.

Lộ trình 4 giai đoạn cho người mới ra trường

Lộ trình dưới đây đi từ lúc bắt đầu tìm việc tới tháng lương đầu tiên. Thời gian gợi ý chỉ để tham khảo; bạn có thể làm nhanh hoặc chậm hơn tùy ngành.

Nếu bạn muốn xem đầy đủ bộ giấy tờ cần nộp khi ứng tuyển, bài hồ sơ xin việc gồm những gì có checklist chi tiết.

Giai đoạn 1: CV khi chưa có kinh nghiệm

CV của người mới ra trường nên đưa học vấn, dự án môn học, thực tập và hoạt động ngoại khóa lên trước, vì đó là bằng chứng bạn đang có. Một trang là đủ.

Thứ tự gợi ý cho CV một trang:

1. Thông tin liên hệ: họ tên, số điện thoại, email nghiêm túc, link LinkedIn hoặc portfolio nếu có.

2. Mục tiêu nghề nghiệp: 2-3 câu nói rõ vị trí bạn muốn và điểm mạnh liên quan.

3. Học vấn: trường, ngành, năm tốt nghiệp; điểm trung bình nếu tốt; môn học liên quan tới vị trí.

4. Dự án và thực tập: mỗi mục ghi bạn làm gì, dùng công cụ gì, kết quả ra sao.

5. Hoạt động và kỹ năng: câu lạc bộ, tình nguyện, ngoại ngữ, chứng chỉ có liên quan.

Với Tạo CV của Ezlun, bạn chọn trong 23 mẫu, trong đó có mẫu "Sinh Viên" ưu tiên phần học vấn, hợp với người mới đi làm. Xem trước miễn phí; khi tải PDF cần đăng nhập và dùng 7 năng lượng (mỗi ngày bạn có 15 năng lượng miễn phí).

Bài cách chọn mẫu CV xin việc giúp bạn chọn mẫu theo ngành. Bài CV cho sinh viên mới ra trường có ví dụ cách viết từng mục khi chưa có kinh nghiệm. Viết xong, bạn có thể dùng Kiểm tra CV để được chấm theo tiêu chí ngành trước khi nộp.

Giai đoạn 2: Luyện phỏng vấn

Người mới thường bị hỏi về bản thân, lý do chọn ngành, một dự án đã làm và cách xử lý tình huống. Luyện trước những câu này giúp bạn trả lời gọn và có ví dụ cụ thể.

Với Ngân hàng đề phỏng vấn của Ezlun:

1. Chọn vị trí bạn sắp ứng tuyển.

2. Đọc từng câu hỏi, tự trả lời thành tiếng trước khi xem gợi ý.

3. So câu trả lời của bạn với khung trả lời đi kèm, bổ sung ví dụ thật từ dự án hoặc thực tập.

Bắt đầu bằng cách chọn đúng vị trí, để câu hỏi sát với công việc bạn ứng tuyển.

Nếu bạn đã có lịch phỏng vấn, bài kế hoạch chuẩn bị phỏng vấn trong 7 ngày chia việc theo từng ngày. Bài luyện tập câu hỏi phỏng vấn theo vị trí hướng dẫn kỹ hơn cách dùng ngân hàng đề.

Giai đoạn 3: Hiểu offer đầu tiên

Con số trong offer thường là lương Gross, tức lương trước khi trừ bảo hiểm và thuế. Số tiền về tài khoản mỗi tháng là lương Net, luôn thấp hơn Gross.

Theo cách tính của công cụ Tính lương Gross - Net (vùng 1, không có người phụ thuộc, đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương):

Với lương 10 triệu, thu nhập sau khi trừ bảo hiểm và giảm trừ bản thân 15,5 triệu nhỏ hơn 0, nên chưa phải nộp thuế. Với lương 20 triệu, phần chịu thuế là 2,4 triệu, tính ở bậc 5%.

Bạn có thể nhập lương của offer vào khung tính thử dưới đây:

Nhập lương Gross, chọn vùng, công cụ trả về lương Net và từng khoản bị trừ.

Ba điều nên hỏi rõ khi nhận offer:

• Lương trong offer là Gross hay Net? Nếu không ghi, hãy hỏi lại.

• Lương đóng bảo hiểm là bao nhiêu? Một số nơi đóng bảo hiểm trên mức thấp hơn lương thực tế. Công cụ có ô nhập mức lương đóng bảo hiểm riêng để bạn tính đúng trường hợp này.

• Lương thử việc bao nhiêu và thử việc bao lâu? Theo Bộ luật Lao động 2019, lương thử việc ít nhất bằng 85% lương chính thức của công việc đó.

Bài công thức tính lương Net từ Gross giải thích từng bước. Nếu bạn có nhiều hơn một offer, bài so sánh offer lương Gross, Net chỉ cách so cho công bằng.

Giai đoạn 4: Thuế, bảo hiểm khi đi làm

Khi đã đi làm, bạn nên hiểu các dòng bị trừ trên bảng lương để tự kiểm tra và biết quyền lợi của mình.

• Bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp: người lao động đóng tổng cộng 10,5% lương đóng bảo hiểm (8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN). Công ty đóng thêm phần của công ty, không trừ vào lương của bạn.

• Thuế thu nhập cá nhân: tính theo biểu 5 bậc trên phần thu nhập sau khi trừ bảo hiểm và các khoản giảm trừ. Nếu bạn nuôi người phụ thuộc (ví dụ cha mẹ hết tuổi lao động, không có thu nhập), có thể đăng ký để được giảm trừ thêm. Bài giảm trừ gia cảnh là gì giải thích điều kiện và cách đăng ký.

• Bảo hiểm thất nghiệp: khoản 1% mỗi tháng là để bạn được hỗ trợ nếu sau này mất việc, khi đủ điều kiện. Bài điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp nói rõ cần đóng bao lâu và cách ước tính mức hưởng.

Bạn có thể dùng Tính thuế TNCN và Tính bảo hiểm thất nghiệp của Ezlun để tự tính các khoản này.

Sai lầm hay gặp của người mới ra trường

Giới hạn của công cụ

• Kết quả tính lương, thuế, bảo hiểm mang tính tham khảo. Công cụ tính theo quy định chung; bảng lương thật còn phụ thuộc phụ cấp, khoản không chịu thuế và cách công ty kê khai.

• Quy định có thể thay đổi. Các con số trong bài tính theo cách công cụ đang áp dụng tại thời điểm cập nhật (10/2026).

• Gợi ý của AI và khung trả lời cần bạn điều chỉnh cho đúng với trải nghiệm thật của mình.

Căn cứ: Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Bộ luật Lao động 2019 (Điều 26 về lương thử việc); cập nhật tháng 10/2026.

Số liệu mang tính tham khảo, vui lòng kiểm tra với nguồn chính thức. Bài viết không thay thế tư vấn thuế hoặc pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Chưa có kinh nghiệm thì viết CV thế nào?

Thay phần kinh nghiệm bằng dự án môn học, đồ án tốt nghiệp, thực tập, câu lạc bộ và việc làm thêm. Mỗi mục ghi rõ bạn làm gì, dùng kỹ năng gì và kết quả ra sao. Bài CV cho sinh viên mới ra trường có ví dụ cụ thể.

Thực tập có được đóng bảo hiểm không?

Tùy bạn ký loại giấy tờ gì. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15, người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Thỏa thuận mang tên gọi khác, kể cả thỏa thuận thực tập, vẫn có thể thuộc diện này nếu có trả công và có người quản lý, điều hành công việc như hợp đồng lao động. Nếu chỉ là thực tập không lương thì thường không. Hãy hỏi phòng nhân sự trước khi bắt đầu.

Lương thử việc có bị trừ thuế không?

Tùy loại hợp đồng. Nếu hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên, lương thử việc tính thuế theo biểu lũy tiến như lương thường, và với mức lương của người mới thường chưa phải nộp. Nếu hợp đồng dưới 3 tháng hoặc không ký hợp đồng, công ty khấu trừ 10% với khoản từ 5 triệu đồng mỗi lần trả (dưới mức này chỉ khấu trừ khi bạn yêu cầu); bạn có thể quyết toán cuối năm để được hoàn nếu tổng thu nhập thấp. Trường hợp cụ thể của bạn, hãy hỏi kế toán công ty.

Có nên nhận offer đầu tiên hay chờ offer tốt hơn?

Không có câu trả lời chung. Hãy so offer với ba điều: bạn học được gì, thu nhập thực nhận có đủ chi tiêu không, và môi trường có phù hợp không. Nếu đang chờ kết quả nơi khác, bạn có thể xin thêm vài ngày để trả lời. Bài so sánh offer lương Gross, Net giúp bạn so bằng số liệu.

Người mới ra trường có cần viết cover letter không?

Nên viết khi tin tuyển dụng yêu cầu, khi bạn ứng tuyển trái ngành, hoặc khi muốn giải thích vì sao bạn hợp dù chưa có kinh nghiệm. Thư nên ngắn, bám theo yêu cầu trong tin tuyển dụng. Bài viết cover letter theo mô tả công việc hướng dẫn từng bước.

Tổng kết

Sinh viên mới ra trường cần chuẩn bị theo bốn giai đoạn: CV làm nổi bật học tập và dự án, luyện phỏng vấn theo vị trí, đổi lương offer sang Net trước khi quyết định, và hiểu các khoản thuế, bảo hiểm trên bảng lương. Làm đúng thứ tự, bạn tránh được phần lớn bất ngờ trong tháng đi làm đầu tiên.

Bạn có thể bắt đầu ngay với Tạo CV của Ezlun và chọn mẫu "Sinh Viên" dành cho người mới đi làm.